Wolff deelt pijnlijke jeugd en jarenlange strijd achter zijn F1-succes

Dat is ook de reden dat Wolff geen moeite heeft om over zijn verleden te praten. “Ik praat er graag over, omdat ik denk dat het belangrijk is om mensen hoop te geven wanneer je wordt gezien als iemand die succesvol is. Het hoeft niet altijd gemakkelijk te zijn. Tegenslag, hoe zwaar die op zulke momenten ook is, zeker voor een kind, kan je uiteindelijk een sterk persoon maken”, zegt Wolff in The High Performance Podcast.

De jeugd van Wolff werd voor een groot deel bepaald door de ziekte van zijn vader. “Mijn vader werd ernstig ziek door hersenkanker toen ik heel jong was, toen ik zes of zeven jaar oud was. Hij werd heel vaak geopereerd, totdat hij overleed toen ik vijftien was”, vertelt de Oostenrijker. Zijn moeder werkte als arts en probeerde intussen het gezin draaiende te houden, waardoor Wolff en zijn zus veel op zichzelf waren aangewezen.

“Mijn vader was er eigenlijk niet echt en kon er ook niet zijn. Als jonge jongen hou je van je vader, hij is je held. Daarna heb je die momenten nodig waarop je je vader haat, waarop je eigenlijk tegen hem in opstand kunt komen. Dat heb ik allemaal niet gehad, alleen woede”, vertelt Wolff.

Als klein kind had hij een hechte band met zijn vader, maar die veranderde naarmate de ziekte vorderde. Ook de persoonlijkheid van zijn vader veranderde langzaam en in diens laatste levensjaren verslechterde hun relatie. Wolff verwijt dat niemand. Hij probeerde als jonge jongen vooral afstand te nemen om zichzelf tegen nog meer emotionele pijn te beschermen.

Zijn zus was jonger en Wolff voelde al vroeg de verantwoordelijkheid om voor haar te zorgen. “Mijn moeder was arts en probeerde zelf te overleven. Daarom waren mijn zus en ik grotendeels op onszelf aangewezen. Ik moest voor haar zorgen. Maar daar heb ik nu volledig vrede mee. Ik heb ook tegen mijn moeder gezegd: ‘Jij hebt daar geen schuld aan.’ Iedereen moest gewoon voor zichzelf zorgen.”

Wolff schat dat hij tussen zijn tiende en twaalfde besefte dat hij zelf de controle over zijn leven moest nemen. Naast de situatie thuis waren er financiële problemen. Hij zat op een privéschool die zijn familie eigenlijk niet kon betalen. Op een dag werden Wolff en zijn tienjarige zus tijdens de lessen bij het schoolhoofd geroepen en kregen ze te horen dat ze moesten vertrekken omdat het schoolgeld niet was betaald.

De jonge Wolff moest vervolgens met zijn zus 45 minuten met de tram naar huis en haar onderweg uitleggen waarom ze niet op school konden blijven. Die combinatie van financiële problemen en de situatie thuis dwong hem naar eigen zeggen snel volwassen te worden. “Het zorgde bij mij voor de drang om zelf verantwoordelijkheid te nemen, heel snel volwassen te worden en financieel en emotioneel voor mijn familie te zorgen, anders dan wat ik zelf had.”

Het vroege verantwoordelijkheidsgevoel hielp Wolff later in zijn carrière, maar de gebeurtenissen uit zijn jeugd bleven hem achtervolgen. Vanaf zijn achttiende kreeg hij te maken met periodes van depressie. Lange tijd begreep hij zelf niet waar zijn gevoelens vandaan kwamen.

“Ik heb vanaf mijn achttiende periodes van depressie gehad. Ik kon niet definiëren wat het was. Waarom voelde ik me zo donker?”, vertelt Wolff. Toen hij merkte dat hij er zelf niet meer uitkwam, zocht hij professionele hulp. “Toen het echt sterk werd en ik het zelf niet meer aankon, ben ik met een psychiater en later met een psycholoog gaan praten. Dat heeft me echt geholpen om te analyseren waarom ik me zo voelde en hoe ik de hulpmiddelen die ik kreeg kon gebruiken. Hoe ik die momenten kon benutten voor reflectie en introspectie, zonder het lijden te laten voortduren.”

Ook toen Wolff in zijn twintiger, dertiger en veertiger jaren steeds succesvoller werd, vertrouwde hij er naar eigen zeggen lange tijd niet op dat dit zou blijven duren. “Ik keek altijd in een afgrond. Morgen kon alles voorbij zijn. Morgen konden we beginnen te verliezen, morgen kon ik mijn geld kwijtraken, mijn huwelijk kon voorbij zijn, iemand kon ziek worden en daarom moest ik doorgaan, doorgaan, doorgaan”, vertelt hij. Dat gevoel is sinds zijn vijftigste minder sterk geworden. “Dat is langzaam iets beter geworden nadat ik vijftig ben geworden, want één ding is nu duidelijk: ik heb al meer dan de helft van mijn tijd gehad, dat hoop ik in ieder geval. Dus hopelijk heb ik het ergste achter de rug.”

Een periode rond zijn dertigste is hem altijd bijgebleven. Wolff had destijds succes met zijn investeringsbedrijf en werd uitgenodigd voor een feest na de Grand Prix van Monaco. Aan de buitenkant ging het zakelijk goed, maar zijn huwelijk liep niet goed en hij zat midden in een langdurige depressieve periode.

Wolff omschrijft hoe dat voor hem voelde. “Je kunt niet goed slapen. Je wordt wakker met een gevoel van duisternis. Het is eigenlijk heel moeilijk te beschrijven. Er is geen hoop voor je toekomst.” Tijdens het feest zag hij bekende mensen uit de Formule 1 voorbijkomen die in zijn ogen alles voor elkaar hadden. Zelf dacht hij dat zijn mentale problemen hem altijd zouden tegenhouden.

Dat is voor Wolff een belangrijke reden om er nu zelf over te praten. Hij weet dat iemand die naar zijn huidige positie kijkt dezelfde conclusie kan trekken als hij destijds bij anderen deed. Zijn succes als teambaas van Mercedes betekent niet dat de depressies er nooit zijn geweest.

Wolff ziet zijn gevoeligheid inmiddels niet meer als een zwakte. Volgens hem helpt diezelfde eigenschap hem ook om mensen beter aan te voelen en een organisatie te leiden. “Ik realiseerde me dat het een superkracht is om die gevoeligheid te hebben die je heel diep naar beneden kan trekken. Je bent kwetsbaar, maar het geeft je ook die kracht om een ruimte gemakkelijk aan te voelen, de persoonlijkheid van iemand anders te begrijpen en te begrijpen wat dat met jullie interactie doet.”

De inmiddels 54-jarige Wolff weet dat een nieuwe depressieve periode in de toekomst niet uitgesloten is. Problemen binnen de Formule 1 ziet hij echter niet meer als iets wat hem daarin kan duwen. Vergeleken met wat hij als kind en tiener meemaakte, stelt zijn werk volgens hem weinig voor.

Met zijn verhaal wil Wolff vooral mensen bereiken die midden in zo'n periode zitten en bij succesvolle mensen alleen de buitenkant zien. “De waarheid is dat het altijd eindigt. Zelfs als je geen licht aan het einde van de tunnel kunt zien omdat het zo slecht gaat, het eindigt altijd. Soms geloofde ik zelf niet dat het zou eindigen.”

Daarbij benadrukt hij het belang van professionele hulp. Zijn vrouw Susie, vrienden en familie hielpen hem tijdens moeilijke periodes, maar Wolff wijst ook op de rol van psychiaters en psychologen. “Dit is een fase van je leven die dagen, weken, maanden of misschien zelfs langer dan een jaar kan duren. Maar als je ervoor openstaat om voor jezelf te zorgen, met iemand te praten en professionele hulp te zoeken, dan gaat dit voorbij.”

Een opmerking van een voormalige therapeut is Wolff altijd bijgebleven. Hij vertelde hem eens over iemand van wie hij dacht dat die persoon onmogelijk mentale problemen kon hebben, omdat hij daarvoor te succesvol was. Zijn therapeut vroeg hem hoe hij dat kon weten en of anderen bij Wolff niet precies hetzelfde zouden denken. Voor de Mercedes-teambaas leverde dat een inzicht op dat hij nu zelf probeert uit te dragen: “Een succesvolle buitenkant betekent niet dat je vanbinnen gelukkig bent.”